Ból

⚡ Ból neuropatyczny niejedno ma imię. NPSI, czyli Neuropathic Pain Symptom Inventory, opisuje dokładnie pięć jego postaci, a ja posłużę się pięcioma postaciami z gry Tekken, klasycznej bijatyki, żeby Wam o tym opowiedzieć.

🔥 PIEKĄCY. Ciągły, powierzchowny ból samoistny. Marshall Law dobrze oddaje jego charakter: szybki, ofensywny, wywierający ciągłą presję i nękający przeciwnika kolejnymi atakami.

🤼 GŁĘBOKI. Ciągły ból samoistny opisywany jako uciskanie albo ściskanie. Tutaj King pasuje niemal dosłownie. Grappler, który łapie przeciwnika, ściska go i nie pozwala się uwolnić.

👊 NAPADOWY. Nagłe, krótkie napady bólu, często opisywane jako rażenie prądem albo przeszywanie. Heihachi i jego elektryzujące, potężne uderzenia pasują tutaj idealnie.

🥊 WYWOŁANY. Ból pojawia się albo nasila w odpowiedzi na bodziec, na przykład dotyk, ucisk czy zimno. Paul ma mocne narzędzia counter-hitowe: przeciwnik wykonuje akcję, a on odpowiada potężnym ciosem. Bodziec, odpowiedź. Dokładnie o to chodzi w tej metaforze.

🌀 PARESTEZJE. Mrowienie, kłucie, pełzanie i inne dziwne, nietypowe odczucia czuciowe. A Yoshimitsu? Yoshimitsu zawsze był dziwny. Dlatego pasuje tutaj idealnie.

Ból neuropatyczny to ból związany z uszkodzeniem lub chorobą somatosensorycznego układu nerwowego. W praktyce problem nie polega wyłącznie na uszkodzeniu tkanek w miejscu, które boli, ale na nieprawidłowym działaniu dróg czuciowych.

Jak pacjenci opisują ból neuropatyczny?

Typowe określenia to: pieczenie, palenie, rażenie prądem, strzelanie, kłucie, mrowienie, drętwienie, uczucie igieł, pełzania po skórze albo bolesnego zimna.

Przykłady bólu neuropatycznego

Klasycznym przykładem jest ból fantomowy po amputacji kończyny. Boli część ciała, której już nie ma, więc źródła bólu nie można tłumaczyć wyłącznie uszkodzeniem tkanek w bolącym miejscu. Kluczową rolę odgrywa układ nerwowy.

Inne przykłady to neuralgia trójdzielna, neuralgia popółpaścowa, bolesna neuropatia cukrzycowa oraz ból związany z uszkodzeniem lub chorobą nerwu, np. w części przypadków zespołu cieśni nadgarstka czy bólu korzeniowego w rwie kulszowej.

Sam charakter dolegliwości nie wystarcza jednak do rozpoznania. Pieczenie, mrowienie czy „prąd” zwiększają podejrzenie bólu neuropatycznego, ale rozpoznanie powinno uwzględniać wywiad, badanie neurologiczne i zgodność objawów z lokalizacją uszkodzenia lub choroby układu somatosensorycznego.

Zobacz też: 3 rodzaje bólu: nocyceptywny, neuropatyczny i nocyplastyczny.

Źródło:
International Association for the Study of Pain (IASP) – Terminology

Istnieją trzy podstawowe mechanizmy bólu: nocyceptywny, neuropatyczny i nocyplastyczny.

Ból nocyceptywny

Powstaje, gdy tkanki są uszkodzone albo zagrożone uszkodzeniem. Przykłady: skręcona kostka, ból po operacji, ból stawu w chorobie zwyrodnieniowej.

Ból neuropatyczny

Wynika z uszkodzenia lub choroby układu nerwowego. Przykłady: neuropatia cukrzycowa, neuralgia po półpaścu, ból korzeniowy, np. w rwie kulszowej.

Ból nocyplastyczny

Wynika ze zmienionej nocycepcji, gdy uszkodzenie tkanek ani choroba układu somatosensorycznego nie wyjaśniają w pełni dolegliwości. Przykłady: fibromialgia, przewlekły napięciowy ból głowy i zespół jelita drażliwego.

Czy te mechanizmy mogą się mieszać?

Tak. Dobrym przykładem jest kompleksowy zespół bólu regionalnego (CRPS). U jednego chorego mogą współistnieć cechy bólu nocyceptywnego, neuropatycznego i nocyplastycznego, tworząc skomplikowany „węzeł gordyjski” bólu.

Czy ból psychogenny istnieje?

„Ból psychogenny” nie jest obecnie traktowany jako odrębny mechanizm bólu. To określenie bywa nadal używane potocznie lub historycznie, ale może sugerować fałszywy podział na ból „fizyczny” i „psychiczny”.

Psychika może natomiast bardzo wyraźnie wpływać na odczuwanie bólu. Stres, lęk, nastrój, wcześniejsze doświadczenia, sen, uwaga czy przekonania mogą zwiększać albo zmniejszać jego natężenie. Nie oznacza to jednak, że ból jest wymyślony albo „tylko w głowie”.

Czy stres może powodować ból?

Stres może wywoływać lub nasilać dolegliwości bólowe, ale nie oznacza to automatycznie, że ich jedyną przyczyną jest psychika. W praktyce znaczenie mają jednocześnie czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne, a ich udział może być inny u każdego pacjenta.

Czy ból nocyplastyczny to ból psychogenny?

Nie. Ból nocyplastyczny nie jest synonimem bólu psychogennego. Pojęcie to opisuje zmienioną nocycepcję, gdy uszkodzenie tkanek ani choroba układu somatosensorycznego nie wyjaśniają w pełni dolegliwości. Nie oznacza to, że ból jest urojony ani że jego przyczyna jest wyłącznie psychiczna.

Czy brak zmian w badaniach oznacza, że ból jest psychiczny?

Nie. Badania obrazowe i laboratoryjne nie mierzą samego doświadczenia bólu, a brak uchwytnej zmiany strukturalnej nie dowodzi przyczyny psychicznej. Dlatego zamiast pytać, czy ból jest „fizyczny czy psychiczny”, lepiej oceniać jego mechanizm oraz czynniki, które go nasilają lub podtrzymują.

Warto też pamiętać, że mechanizm bólu i czas jego trwania to dwa różne sposoby opisu. Zobacz również: ból ostry i przewlekły – dlaczego sam czas trwania nie mówi wszystkiego.

Źródła:
International Association for the Study of Pain (IASP) – Terminology
International Association for the Study of Pain (IASP) – Definition of Pain
Different Types of Pain in Complex Regional Pain Syndrome Require a Personalized Treatment Strategy

🤯🦵FABER i FADIR łatwo pomylić, ale ich nazwy właściwie podpowiadają nam całe ustawienie kończyny podczas badania. Ważniejsze od samej nazwy testu jest jednak to, gdzie podczas jego wykonywania pojawia się ból i jak wynik pasuje do całego obrazu klinicznego.

FABER: co oznacza nazwa?

🔵🦴FABER to skrót od: Flexion (zgięcie), ABduction (odwiedzenie) i External Rotation (rotacja zewnętrzna).

📍🔵Test może prowokować dolegliwości zarówno ze strony stawu biodrowego, jak i okolicy stawu krzyżowo-biodrowego. Dlatego dodatni FABER nie oznacza automatycznie, że źródłem bólu jest SIJ.

FADIR: co oznacza nazwa?

🔴🦴FADIR to: Flexion (zgięcie), ADduction (przywiedzenie) i Internal Rotation (rotacja wewnętrzna).

📍🔴FADIR często wykorzystujemy przy podejrzeniu bólu pochodzącego ze stawu biodrowego. Sam dodatni wynik również nie jest jednak rozpoznaniem konkretnej choroby.

Najważniejsza rzecz: nie interpretuj testu w oderwaniu od reszty badania

🩺🔍FABER i FADIR są testami prowokacyjnymi. Ich wartość rośnie dopiero wtedy, gdy uwzględnimy lokalizację wywołanego bólu, wywiad i pozostałe elementy badania.

🧠🔎Dlatego prosty schemat „FABER = staw krzyżowo-biodrowy, FADIR = biodro” jest zbyt dużym uproszczeniem. Sama pozycja kończyny pomaga zapamiętać test, ale interpretacja wyniku wymaga szerszego kontekstu.