Adenozyna: jak podawać

AdenozynaJak podawać?

Technika podania

Adenozyna jest lekiem kapryśnym, którego nie wystarczy podać, ale jeszcze trzeba wiedzieć, jak to zrobić. Co zrobić, żeby zapewnić maksymalną skuteczność adenozyny?

Najważniejsza rzecz dotycząca adenozyny to jej ultrakrótki czas działania, zaledwie kilka sekund. Z tego powodu chcemy, żeby znalazła się w krążeniu wieńcowym jak najszybciej, zanim zostanie pożarta i zmetabolizowana przez erytrocyty. Jak to zrobić?

Po pierwsze wybierz żyłę, która zaprowadzi krew najkrótszą drogą do serca. Żyła odłokciowa jest lepsza od tej na grzbiecie ręki [1], a żyła szyjna zewnętrzna jest lepsza od żyły odłokciowej [2], a najlepiej to w ogóle zadziała podanie przez dostęp centralny drogą żyły szyjnej wewnętrznej albo podobojczykowej [3]. Może nawet zadziała za dobrze. Co mam na myśli?

Podanie adenozyny przez dostęp centralny jest tak skuteczne, że być może wystarczy mniejsza dawka. Ale do tego jeszcze dojdziemy. Na razie zostańmy jeszcze przy samej technice podania. Być może pamiętasz, że nierozcieńczoną adenozynę należy niezwłocznie popchnąć 20ml 0,9% NaCl [4]. Chciałbym, żebyś rozważył też inną opcję.

Co najmniej kilka badań udowodniło skuteczność szybkiego podania adenozyny w jednej strzykawce, rozcieńczonej w 0,9% NaCl, do objętości 20ml [5]. Być może ma to związek z większą prostotą techniki [6]. Myślę, że warto pochylić się na tą alternatywną, a nie mniej skuteczną techniką. Jeśli mimo to zdecydujesz się na technikę dwóch strzykawek to musisz to zrobić naprawdę szybko. Jak możesz skrócić czas pomiędzy podaniem adenozyny a przepłukaniem?

Możesz użyć kranika trójdrożnego i przećwiczyć sobie całą operację na sucho, zanim zrobisz to na żywym człowieku. Podajesz lek, przekręcasz kranik, płuczesz. Niezależnie od tego, czy wybierzesz technikę jednej czy dwóch strzykawek, dostęp centralny czy obwodowy, wykonaj podanie leku najszybciej, jak to możliwe, w gwałtownym bolusie. Żeby to ułatwić, pamiętaj o prawach hydrodynamiki.

Im grubszy będzie twój wenflon albo kaniula tym lepiej. Każdy, kto próbował podać szybko 20ml przez cienki wenflon wie o czym mówię. I na koniec trzy uwagi dotyczące dostępu centralnego.

Po pierwsze dostęp centralny daje znacznie większy opór przy podaniu leków niż dostęp obwodowy, bo rurka jest dłuższa i węższa, ale wyniki badań pokazują, że bliskość do serca końcówki kaniuli jest warta poświęcenia szybkości podania.

Po drugie, dostęp centralny u dorosłych ma kilka kanałów, które mogą różnić się średnicą i położeniem wylotu. Nie muszę mówić, że im większą średnicę i im bliżej serca położony wylot wybierzesz tym lepiej.

Po trzecie, jakkolwiek kuszące by to było, do przepłukania nie możesz użyć innego kanału niż podałeś lek. Kanały są zupełnie osobne i podając płukanie innym kanałem, niż lek, część adenozyny zostanie w kaniuli.

Uff… dużo technikaliów. Ale to wszystko naprawdę ma znaczenie. Chyba wolisz mieś sukces za pierwszym razem, niż za trzecim? A już na pewno chce tego pacjent. Podaniu adenozyny jest łagodnie mówiąc… nieprzyjemne. Nie mówiąc o jeszcze groźniejszych potencjalnych skutkach ubocznych

Dawka

Według aktualnych wytycznych ERC z 2025 roku zaczynamy od 6 mg, potem 12 mg, a na koniec możemy rozważyć 18 mg [7] [8].

Amerykańskie AHA 2025 jest nieco bardziej zachowawcze i zaleca tylko dwie dawki: 6 i 12 mg [9].

A pamiętasz, że przez dostęp centralny adenozyna może zadziałać znacznie silniej? W klasycznym badaniu zalecano rozpoczęcie od 3 mg, ale AHA 2025 zwraca uwagę, że czasami wystarczy nawet 1 mg. Nie mamy jednak prostego przelicznika w rodzaju „dostęp centralny = połowa zwykłej dawki”.

I jeszcze jedna uwaga. Polska ChPL Adenocoru przewiduje nieco inny schemat: 3, 6 i 12 mg. Nie obejmuje więc dawki 18 mg [10]. W tym artykule opieramy się jednak na aktualnych wytycznych ERC, a nie na dawkowaniu rejestracyjnym konkretnego preparatu.

A co u dzieci?

Według ERC 2025 zaczynamy od 0,1–0,2 mg/kg, ale nie więcej niż 6 mg. Po co najmniej minucie można podać 0,3 mg/kg, maksymalnie 12–18 mg [11] [12].

A jeśli nadal nic? ERC pozwala rozważyć kolejne dawki co 1–2 minuty, zwiększane o 0,05–0,1 mg/kg, aż do maksymalnej dawki jednorazowej 0,5 mg/kg.

Przeczytaj również

Zanim jednak sięgniesz po adenozynę, warto spróbować czegoś prostszego. U stabilnego pacjenta z regularnym częstoskurczem nadkomorowym zmodyfikowana próba Valsalvy może pozwolić uniknąć podawania leku. W badaniu REVERT przywracała rytm zatokowy u 43% pacjentów, w porównaniu z 17% przy klasycznej próbie [13]. Zobacz, jak prawidłowo wykonać zmodyfikowaną próbę Valsalvy.

Jeśli interesują Cię również inne leki stosowane w ratownictwie medycznym, tutaj znajdziesz pełną listę leków, które ratownik medyczny może podać samodzielnie.

A tutaj znajdziesz listę leków, które pielęgniarka może podać samodzielnie, bez zlecenia lekarskiego.

13 Źródła

  1. 1. Ng, G. A., Martin, W., & Rankin, A. C. (1999). Imaging of adenosine bolus transit following intravenous administration: insights into antiarrhythmic efficacy. Heart, 82(2), 163-169. https://doi.org/10.1136/hrt.82.2.163 Open source

  2. 2. Mohammadshahi, A., Omraninava, A., Hashemian, A. M., & Forouzanfar, M. M. (2014). Comparison between Antecubital Vein and External Jugular Vein Effectiveness as Routes of Administration of Adenosine in Patients Referred to a Hospital in Tehran. Biosciences Biotechnology Research Asia, 11(2), 567-570. https://doi.org/10.13005/bbra/1307 Open source

  3. 3. McIntosh-Yellin, N. L., Drew, B. J., & Scheinman, M. M. (1993). Safety and efficacy of central intravenous bolus administration of adenosine for termination of supraventricular tachycardia. Journal of the American College of Cardiology, 22(3), 741-745. https://doi.org/10.1016/0735-1097(93)90185-4 Open source

  4. 4. Neumar, R. W., Otto, C. W., Link, M. S., & Kronick, S. L. (2010). Part 8: adult advanced cardiovascular life support: 2010 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care. Circulation, 122(18 Suppl 3), S729-S767. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.110.970988 Open source

  5. 5. Academic Life in Emergency Medicine. (n.d.). Trick of the Trade: Combine Adenosine in a Single Syringe. Open source

  6. 6. Miyawaki, I. A., Gomes, C., & Moreira, V. C. S. (2023). The Single-Syringe Versus the Double-Syringe Techniques of Adenosine Administration for Supraventricular Tachycardia: A Systematic Review and Meta-Analysis. American Journal of Cardiovascular Drugs, 23(4), 341-353. https://doi.org/10.1007/s40256-023-00581-w Open source

  7. 7. Soar, J., Böttiger, B. W., & Carli, P. (2025). European Resuscitation Council Guidelines 2025 Adult Advanced Life Support. Resuscitation, 215, 110769. https://doi.org/10.1016/j.resuscitation.2025.110769 Open source

  8. 8. Soar, J., Böttiger, B. W., & Carli, P. (2021). European Resuscitation Council Guidelines 2021: Adult advanced life support. Resuscitation, 161, 115-151. https://doi.org/10.1016/j.resuscitation.2021.02.010 Open source

  9. 9. Wigginton, J. G., Agarwal, S., & Bartos, J. A. (2025). Part 9: Adult Advanced Life Support: 2025 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care. Circulation, 152(16 Suppl 2), S538-S577. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001376 Open source

  10. 10. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych. (n.d.). Adenocor: Charakterystyka Produktu Leczniczego. Rejestr Produktów Leczniczych. Open source

  11. 11. Djakow, J., Turner, N. M., & Skellett, S. (2025). European Resuscitation Council Guidelines 2025 Paediatric Life Support. Resuscitation, 215, 110767. https://doi.org/10.1016/j.resuscitation.2025.110767 Open source

  12. 12. Qureshi, A. U., Hyder, S. N., Sheikh, A. M., & Sadiq, M. (2012). Optimal dose of adenosine effective for supraventricular tachycardia in children. Journal of the College of Physicians and Surgeons Pakistan, 22(10), 648-651. https://doi.org/10.2012/JCPSP.648651 Open source

  13. 13. Appelboam, A., Reuben, A., Mann, C., Gagg, J., Ewings, P., Barton, A., Lobban, T., Dayer, M., Vickery, J., & Benger, J. (2015). Postural modification to the standard Valsalva manoeuvre for emergency treatment of supraventricular tachycardias (REVERT): a randomised controlled trial. The Lancet, 386(10005), 1747-1753. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)61485-4 Open source