Wielokrotnie słyszałem, że maksymalnym stężeniem glukozy, które można podać do żyły obwodowej jest 12,5%. Postanowiłem sprawdzić, jakie są na to dowody.
W protokołach neonatologicznych spotkamy limit 12,5% [1]. ChPL Glucosum Teva zaleca podawanie roztworów powyżej 15% do naczyń centralnych, ale dopuszcza wyjątek w ciężkiej hipoglikemii [2]. Podobny wyjątek przewiduje ChPL glukozy 20% Fresenius [3]. To zalecenia i zapisy ChPL, a nie badania wyznaczające konkretną granicę bezpieczeństwa.
Czy znalazłem badania potwierdzające akurat 12,5%? Nie.
W badaniu Liu i wsp. 65 dorosłych otrzymało glukozę 20% w leczeniu hipoglikemii. Nie odnotowano zapalenia żył ani wynaczynienia. U 32 pacjentów, którzy podczas kolejnego epizodu otrzymali glukozę 50%, trzech zgłosiło niewielki ból miejscowy. Ta niewielka próba nie wyklucza rzadkich powikłań [4].
Znalazłem też badanie z udziałem 121 noworodków, w którym porównano obwodowe wlewy glukozy 15% i 20%. Cechy zapalenia żył odnotowano odpowiednio u 37/61 i 36/60 dzieci, bez istotnej różnicy między grupami [5]. A przecież noworodki nie mogą się poszczycić szczególnie grubymi żyłami. Brak różnicy nie oznacza jednak braku powikłań.
Ale czy to znaczy, że stężenie nie ma znaczenia? Nie.
Glukoza 20% jest hiperosmolarna (ok. 1110 mOsm/l) [3]. Badania nad obwodowym żywieniem pozajelitowym wskazują na znaczenie osmolarności i czasu infuzji [6]. Nie można jednak wprost przenosić danych o długotrwałych wlewach wieloskładnikowych mieszanin na krótkie podanie samej glukozy.
Dodatkowo istnieje jeszcze jedno ryzyko.
To, że roztwór bywa tolerowany wewnątrz naczynia, nie oznacza, że jest bezpieczny dla otaczających tkanek. Opisywano ciężkie uszkodzenia po wynaczynieniu stężonej glukozy, zwłaszcza 50% [7].
Wniosek? Ostrożność jak zawsze wskazana, ale uniwersalna granica stężenia glukozy dopuszczalnego do żył obwodowych nie została naukowo ustalona.
7 Źródła
1. The Royal Children's Hospital Melbourne. Neonatal intravenous fluids [Internet]. 2026 [cited 2026 Nov 7]. Available from: https://www.rch.org.au/clinicalguide/guideline_index/Neonatal_intravenous_fluids/
2. Teva Pharmaceuticals Polska Sp. z o.o. Glucosum Teva, 200 mg/ml i 400 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań. Charakterystyka produktu leczniczego [Internet]. Warszawa: Teva Pharmaceuticals Polska Sp. z o.o.; 2022 [cited 2026 Nov 7]. Available from: https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/20498/characteristic
3. Fresenius Kabi Polska Sp. z o.o. Glucosum 20% Fresenius, 200 mg/ml, roztwór do infuzji. Charakterystyka produktu leczniczego [Internet]. Warszawa: Fresenius Kabi Polska Sp. z o.o.; 2021 [cited 2026 Nov 7]. Available from: https://www.fresenius-kabi.com/content/dam/fresenius-kabi/pl/products/product-files/glucosum-20-fresenius-kabipac/GLUCOSUM_20_FRESENIUS_ChPL_17.05.2021.pdf.coredownload.inline.pdf
4. Liu Q, Yin W, Yang L, Jia J, Zhao L, Yao H, et al. Application of 20% glucose solution in the treatment of diabetic patients with hypoglycemia. Zhonghua Wei Zhong Bing Ji Jiu Yi Xue. 2022;34(7):736-739. doi:10.3760/cma.j.cn121430-20210827-01289
5. Vanhatalo T, Tammela O. Glucose infusions into peripheral veins in the management of neonatal hypoglycemia--20% instead of 15%? Acta Paediatr. 2010;99(3):350-353. doi:10.1111/j.1651-2227.2009.01237.x
6. Timmer JG, Schipper HG. Peripheral venous nutrition: the equal relevance of volume load and osmolarity in relation to phlebitis. Clin Nutr. 1991;10(2):71-75. doi:10.1016/0261-5614(91)90090-Y
7. Chinn M, Colella MR. Prehospital Dextrose Extravasation Causing Forearm Compartment Syndrome: A Case Report. Prehosp Emerg Care. 2017;21(1):79-82. doi:10.1080/10903127.2016.1209263
